Có nhiều phương pháp chụp X-Quang (XQ) được đề xuất để đánh giá cổ bàn chân bởi tính chất phức tạp về cơ sinh học và bệnh sinh ảnh hưởng đến nhiều khớp trong bàn chân bẹt (BCB). XQ bàn chân chịu lực thẳng, XQ bàn chân chịu lực nghiêng và XQ cổ bàn chân chịu lực tư thế Saltzman là ba tư thế chụp thường quy với chẩn đoán lâm sàng biến dạng BCB bởi chúng cung cấp bằng chứng khách quan của biến dạng lần lượt trong cả ba mặt phẳng: mặt phẳng ngang, mặt phẳng đứng dọc và mặt phẳng đứng ngang. Vì vậy hầu hết các nghiên cứu hiện tại về đánh giá các chỉ số đo lường hoặc các đồng thuận về chỉ định phẫu thuật trong bàn chân bẹt chủ yếu dựa trên phim ba tư thế kể trên. Không cần chụp XQ đối với biến dạng BCB mềm dẻo sinh lý (thường hay gặp trẻ em dưới 7 tuổi) và BCB mềm dẻo không triệu chứng.

Kỹ thuật chụp XQ bàn chân thẳng chịu lực

Phim XQ bàn chân thẳng chịu lực giúp đánh giá biến dạng BCB trong mặt phẳng ngang. Khi KTV đặt tư thế BN, nếu chụp cả hai bàn chân một lúc, BN đứng thẳng tư thế thoải mái, hai bàn chân đứng trên tấm cassette, trung tâm tia X nhằm vào giữa hai bàn chân ngang mức nền xương bàn ngón 1 hoặc 2, tia hợp một góc 15º với mặt phẳng đứng ngang. Nếu chỉ chụp một bàn chân, BN đứng thẳng tư thế thoải mái, bàn chân cần chụp đứng trên tấm cassette. trung tâm tia X đặt vào xương chêm ngoài, tia hợp một góc 15º với mặt phẳng đứng ngang.

Kỹ thuật chụp XQ bàn chân nghiêng chịu lực

Phim XQ bàn chân nghiêng chịu lực giúp đánh giá biến dạng BCB trong mặt phẳng đứng dọc. có hai cách đặt tư thế BN tùy vào trợ cụ đặt tấm cassette. Đối với cách đặt cassette bên ngoài bàn chân (tư thế trong – ngoài), BN đứng thẳng đặt cạnh ngoài bàn chân cần chụp áp vào tấm cassette sao cho cổ chân ở tư thế trung tính, chân còn nâng lên hoặc chạm nhẹ đầu ngón chân phía sau để giữ thăng bằng. Trung tâm tia X đặt vào xương chêm, hướng tia vuông góc với tấm cassette. Phương pháp này phù hợp với các hệ thống máy chụp XQ có giá chụp tim phổi có thể điều chỉnh chiều cao đủ thấp đảm bảo thuận tiện cho quá trình chụp.

Đối với cách đặt cassette giữa hai chân hoặc mặt trong bàn chân (tư thế ngoài trong), BN đứng thẳng trên trợ cụ có khe đặt cassette, hai chân ngang nhau tư thế thoải mái. Tấm cassette đặt thẳng đứng vào khe sẵn có trên trợ cụ giữa hai chân, cassette phải đặt đủ thấp để thu tín hiệu bờ dưới bàn chân, mặt trong bàn chân cần chụp áp vào cassette. Trung tâm tia X đặt vào bờ trên nền xương bàn 5, hướng tia vuông góc với tấm cassette. Phương pháp này phù hợp cho các hệ thống máy chụp XQ chuyên khoa bàn chân.

Kỹ thuật chụp XQ cổ bàn chân chịu lực tư thế Saltzman

Phim XQ cổ bàn chân chịu lực tư thế Saltzman giúp đánh giá biến dạng BCB trong mặt phẳng đứng ngang, đánh giá mức độ lệch trục của bàn chân sau so với cẳng chân. Chụp tư thế Saltzman đặc biệt cần có trợ cụ có khe chứa sao cho tấm cassette nghiêng ra trước 20 độ so với mặt phẳng đứng ngang, vì vậy trợ cụ phải từ vật liệu có tính chất thấu tia X (mặt kính hoặc nhựa). Đặt tấm cassette vào khe đủ thấp sao cho phim chụp chứa toàn bộ xương gót và có thể xác định được trục giải phẫu xương chày. BN đứng thẳng hai chân tư thế thoải mái trên trợ cụ, mũi chân hướng vuông góc vừa chạm tấm cassette. Trung tâm tia X nhắm vào giữa hai chân ngang mức khe khớp cổ chân, hướng tia vuông góc với tấm cassette (tạo góc 20 độ với mặt phẳng ngang).

Kỹ thuật chụp XQ cổ bàn chân chịu lực tư thế trục dài (Long axial view)

Phim tư thế trục dài đánh giá tương tự phim Saltzman, đánh giá biến dạng trên mặt phẳng đứng ngang. Tuy vậy lại không cần trợ cụ phức tạp, BN đứng trên tấm cassette, cổ chân gập nhẹ mặt lưng 10 độ. Đầu đèn tạo góc 45 độ với mặt đất, trung tâm tia chiếu từ sau ra trước, nhắm và giữa khớp cổ chân. Khoảng cách đầu đèn 1m.